شهر قم از نگاه دوربین عکاسی

تصاویری از کاروانسراهای قدیمی و کویری استان قم (قلعه ها)
آثار تمدنی در محدوده کویر قم و دشت قمروددر محدوده کویر قم نمونه هایی از محوطه های باستانی وجود دارد که نشانگر مظاهر فرهنگی و تمدنی این منطقه می باشد. این محوطه باستانی و تاریخی شامل بر تپه ها، کاروانسراها، قلعه ها، پل ها، میل ها، می باشد که نشانگر دیرینگی استقرار جامعه انسانی در این منطقه است. آنچه در ذیل می آید، نمونه هایی از آثار تمدن در کویر قم است که در طول تاریخ شکل گرفته است.
موقعیت جغرافیایی کویر قم: کویر قم از شمال به دیر گچی (کاروان سرای دیر گچی) و به انتهای کویر ملی ایران می رسد و از شرق به دریاچه نمک، از غرب به اتوبان قم تهران، و از جنوب و جنوب شرقی به قم و دریاچه نمک ختم میشود. وسیع ترین قسمت از محدوده کویری استان قم را حوضه مسیله تشکیل میدهد که از شمال غربی به بلندی های آتشفشانی ساوه و زرند و از جنوب غربی به بلندی های قم و کاشان ختم میشود. این منطقه از 40 کیلومتری شمال شرقی قم شروع و تا حدود 45 کیلومتری تهران واقع شده و در امتداد دریاچه نمک خاتمه می یابد. منطقه مسیله خشک و کم باران است و نزولات آسمانی آن در سال بین 70 تا 107 میلی متر به صورت باران و برف می باشد. درجه حرارت بین 10 تا 40 درجه متغیر است. ارتفاع این منطقه به طور متوسط حدود 800 متر از سطح دریاهای آزاد بالاتر است و بادهای محلی بیشتری از سمت غرب به طرف شرق می وزد. شکل ظاهری حوضه مسیله مثلث متساوی الاضلاع است که هر ضلع آن حدود 60 کیلومتر می باشد. دو سوم این حوضه نمک زار است.در شمال شرقی آن نیز بلندی های رود شور و دوازده امام و سیاه کوه واقع و جنوب شرقی آن شامل بلندی های مرنجاب و کوه سفید آب و طلحه و ملک آباد است. بلندی های مسیله به یکدیگر متصل نیستند و بین شکاف ها و دشت هایی قرار دارد که این حوضه را به نواحی اطراف مربوط میکند. تنها بلندی های آتشفشانی گوشه شمال غربی این بخش از منطقه کویری را مسدود کرده است. کویر قم از طرف جنوب بین قم و کاشان قرار دارد. اگر از حسین آباد میش مست که ماسه های روان تا سقف خانه ها را فرا گرفته به سمت مسیله حرکت کنیم، راه باریک مال رو قم و کاشان که در ازمنه ی قدیمی تا 50 سال پیش شترهای کاروانیان بار پنبه حمل میکردند نمایان است. در شمال غربی حسین آباد در فاصله ای دور سیاه کوه در سمت شمال شرقی مسیله دیده میشود. کوه دیگری به نام قوش کوه یا کوه یخ آب در این منطقه می باشد و بین این کوه قلل آبی رنگ کوه سفید آب سربرافراشته است. در جنوب مسیله چند جزیره کوچک سر از نمک زارها بالا آورده که بزرگترین آن جزیره سرگردانی نامیده میشود که 700 متر از سطوح نمکزارها ارتفاع دارد. (نمک زار)مهم ترین رودخانه این منطقه مسیله رود است که از دو رود دائمی قره چای و قمرود شکل گرفته است. میزان آب این رودها تغییرات بسیاری در طول سال دارد. قمرود در سالهای پر باران گاهی تمام دره رودخانه را مملو از آب میکرده است به طوری که این رودخانه را طغیانی ترین رودخانه فلات مرکزی ایران میدانند که در طی سه هزار سال گذشته بارها طغیان نموده و به سطح دشت آسیب زیادی وارد کرده است. با احداث سدهایی چون گلپایگان و 15 خرداد بر روی این رودخانه 50 سال گذشته رودخانه قمرود در آخر فصل های گرم سال خشک بوده و فقط در ایام سرد سال باریکه آبی از آن به سوی دریاچه نمک سرازیر میشود (در حال حاضر هم این رودخانه کاملا خشک است، هر از گاهی سیلی جالی شده و مسافران نوروزی را به آب میدهد) رودخانه قره چای که از ناحیه ساوه به سوی دریاچه نمک جاری است کم آب تر از قمرود است و بیشتر آب آن صرف آبیاری مناطق اطراف شهر ساوه می شود و آب آن به دریاچه نمک نمیرسد. این دو رود در منطقه پل دلاک به یکدیگر می پیوندند و مسیله رود نامیده میشود. موقعیت طبیعی و جغرافیایی این منطقه زمین های مساعی را جهت بهره برداری جهانگردی از دشت کویر فراهم آورده است. آب و هوای کویر قم در نیمی از سال دلپذیر است. آسمان در شب کویر به راستی برای شهر نشینان و طالبان چشم اندازهای نو و دیدنی و شگفت انگیز است. سکوت محض و آرامش کامل چشم اندازهای بدیع و سراب های اغوا کننده کویر بسیار دلپذیر است..... (منبع برای نوشته: بروشور سازمان میراث فرهنگی استان قم)