تصاویر مبلمان شهری در قم (تصویر+توضیحات)

درود به تمام دوستان
تصور من بر این است که عکس های این پست مورد توجه همه دوستان نباشد. مخصوصا دوستانی که نگاه هنری به مقوله عکاسی دارند. اما به این دلیل به بحث مبلمان شهری، (چیدمان شهری) پرداختم، چون یکی از دغدغه های فکری خودم و بعضی دوستان بود. این مسئله وقتی جدی تر میشود، که به عنوان یک عکاس، مثلا در شب، دست به دوربین شده و قصد عکاسی از بعضی فضاها، پارک ها، اماکن و ... را دارید. اینجاست که متوجه نورپردازی بسیار بدکیفیت و ناشیانه، قرارگرفتن عناصر مزاحم غیر قابل حذف که با ناآگاهی در مکانی قرار گرفته میشوید. مسئله زمانی بسیار مهم تر میشود که به این نکته دقت داشته باشیم که همه ما شهروند یک شهر هستیم. چگونه مبلمان و چیدمان منزل شخصی ما برای ما اهمیت دارد، چیدمان و مبلمان شهری هم میتواند همین قدر و حتی بیشتر برای بعضی از ما مهم باشد.
علت پرداختن به عکس های این پست، نداشتن فضاهای شهری مناسب در شهر ما قم، تا همین اواخر است . فضاهائی کارا که محل تعامل شهروندان با هم باشد و زندگی را به کالبد بی جان شهر ما بیاورد. مسئله ای که در چند سال اخیر در شهر ما قم، بدان توجه شد و بعضی از شهرها و یا محلات در نقاط مختلف ایران، هنوز دارای چیدمانی زشت، و کریه المنظر هستند. به هر حال امیدم بر این است که در چند پست مختلف و البته نه پیاپی (به این علت که دوستان خسته نشوند) با رسانه تصویر، (عکاسی)، به طرح نقاط قوت و نقاط ضعف این مشکل در شهر خودمان بپردازم.
خانم شهره خدابخشی، در مقاله ای زیبا، که متن کامل آن را قرار میدهم، مسئله را چنین جمع بندی میکنند:
فضاهاي شهري بايد به گونه‌اي باشند كه شهروندان به راحتي آنها را درك كنند و بتوانند با شهر ارتباط برقرار سازند و ريشه‌هاي تاريخي و فرهنگي خود را پيدا كنند. از اين رو به كارگيري عناصر و تجهيزات شهري كه داراي قدمت تاريخي و فرهنگي باشند، در برخي از فضاهاي شهري، به ويژه در بافت‌هاي تاريخي، مي‌تواند موجب ارتباط بيشتر شهروندان با آنها شود و همين امر، هويت و تعلق خاطري ميان آنها به وجود مي‌آورد. همچنين شرايط اقليمي و زيست محيطي نيز در انتخاب مصالح مبلمان شهري و مكان‌يابي آنها بسيار مهم است؛ چرا كه عدم مكان‌يابي صحيح و ناهماهنگي، در فضاهاي شهري ايجاد تضاد مي‌كند و شهروندان با مبلمان به عنوان يك عامل زايد و اضافي برخورد مي‌كنند؛ عاملي كه آرامش آنها را از بين مي‌برد. از سوي ديگر در فضاهايي كه برخورد شهروندان با يكديگر و در واقع تعامل اجتماعي و تجمع مردم بيشتر است، مانند محورهاي پياده و پارك‌هاي عمومي شهر، مبلمان شهري بايد به گونه‌اي باشد كه فضايي امن، جهت استراحت و توقف شهروندان به وجود آورد.... این مسئله امروزه از مهم ترین مقولات مسکن و شهرسازی است که در سال های اخیر بدان توجه ویژه ای شده است. با تشکر و سپاس از همه دوستان، در ادامه مقاله به مقاله خانم خدابخشی در این رابطه میپردازم. در مورد اهمیت این عکس ها، همین نکته بس که شهر خانه دوم ماست.

مقدمه
در مقوله‌ي طراحي شهري، فضاهاي شهري صرفاً محل تردد شهروندان، از محل سكونت به محل كار و يا تفريح نيست، بلكه مكان‌هايي براي حضور مردم و تعامل اجتماعي آنهاست. از اين رو در جامعه‌ي امروز ما كه بحث گسترش گفت‌وگو و برخورد اجتماعي ميان مردم و در نهايت، مشاركت آنها در سطح جامعه مطرح است، بايد طراحي فضاهاي شهري به شكلي صورت گيرد كه بتواند پاسخگوي نياز شهروندان باشد. به منظور ارتقاي كيفيت فضاهاي شهري، علاوه بر ويژگي‌هاي طراحي فضاها در سطح شهر، آنچه به اعتقاد برخي از صاحب‌نظران، به اندازه‌ي طراحي فضاها اهميت دارد، تجهيزات و مبلمان شهري است كه علاوه بر ايجاد نمودن فضاهايي آرام و دلپذير، مي‌تواند بر زيبايي و چشم‌نواز بودن محيط پيرامون خود بيفزايد؛ از اين رو با توجه به اهميت اين اجزا در سطح شهر، به بررسي ارتباط شهر، مبلمان شهري و شهروندان خواهيم پرداخت.
طرح مسأله
هويت بخشي به فضاهاي شهري، علاوه بر ويژگي شكل (فرم) و طرز قرار گرفتن ساختمان‌ها در اطراف شهر، به چگونگي استقرار و كيفيت ميلمان شهري نيز بر مي‌گردد. از اين رو امروزه در طراحي فضاهاي شهري، به فرم و شكل آن و نيز هماهنگي مبلمان شهري با محيط پيرامون، توجه خاصي مي‌شود، و در واقع ميزان كارآيي و مفيد بودن آن، با چگونگي استفاده‌ي شهروندان و بر طرف كردن نياز آنها سنجيده مي‌شود، چرا كه اضافه نمودن برخي از عناصر و يا تخريب آنها به دست شهروندان، نشان پاسخگو نبودن اين اجزا براي شهروندان است. البته پديده‌ي تخريب‌گرايي (ونداليسم) علت‌هاي گوناگوني دارد و در مقوله‌ي مبلمان شهري، طراحان و مسئولان را با محدوديت‌ زيادي مواجه ساخته است كه در مباحث آينده به آن بيشتر پرداخته خواهد شد. در ادامه‌ي بحث بالا، در اين تحقيق، موارد زير را مورد بررسي قرار خواهيم داد:
مبلمان شهري چگونه بر هويت فضاهاي شهري يك شهر، تأثير خواهد گذاشت؟
معيارهاي سنجش كارآيي مطلوب مبلمان شهري چيست؟
ارتباط بهينه ميان فضاهاي شهري، مبلمان شهري و شهروندان چگونه برقرار مي‌شود؟
مروري بر منابع
تاكنون در زمينه‌ي مبلمان شهري، از نظر ساختار فيزيكي و غير فيزيكي و يا معيارهاي ارزيابي مبلمان شهري در فضاهاي شهري، مطالعات متعددي صورت گرفته است. همچنين، طراحي شهري و فضاهاي شهري در بيشتر مواقع با توجه به مبلمان شهري نصب شده در آن، صورت مي‌پذيرد. قابل ذكر است، شركت‌ها و مؤسسات گوناگوني در اغلب كشورهاي دنيا با مسئوليت طراحان صنعتي، به طراحي و ساخت عناصر شهري مي‌پردازند و با ارائه‌ي الگوها به مسئولان شهري و شهرداري‌هاي هر شهر، اجزاي ساخته شده را در مقياس انبوه توليد مي‌كنند. البته در اين تحقيق، با ارائه‌ي ديدگاه‌هاي برخي از معماران، طراحان شهري و يا طراحان صنعتي، در برخورد با مقوله‌ي مبلمان شهري، به عنوان يكي از اجزاي اساسي شهر، ديدگاه‌هاي آنها را درباره‌ي ويژگي‌هاي مبلمان شهري، مورد ارزيابي قرار خواهيم داد.
˜ فرهاد مرتضايي: در سلسله مقاله‌هايي تحت عنوان طراحي مبلمان براي خيابان با اشاره به برخي از عناصر مبلمان شهري، از قبيل نيمكت و صندلي خياباني، زباله‌دان، گلجاي، سرپناه، دكه و ... به بيان ويژگي‌هاي انواع ساخته شده و همچنين اجزا، مصالح، سازه و ساختار آنها پرداخته و از طريق تصاوير، برخي از الگوها را ارائه كرده است. در واقع هدف ايشان از بيان ويژگي‌هاي عناصر مبلمان شهري، آشنا كردن مديران شهري در شهرداري‌هاي كشور (ايران)، با انواع عناصر مبلمان شهري است.
˜ احمد سعيدنيا: در كتاب سبز شهرداري با عنوان طراحي فضاها و مبلمان شهري به تفضيل درباره‌ي تجهيزات شهري سخن گفته و همچنين به ارزيابي معيارهاي طراحي فضاهاي شهري مناسب شهروندان و به انواع عناصر شهري از نظر مصالح و نحوه‌ي اجرا پرداخته است.
˜ اشكان غلام‌پور: در مقاله‌اي تحت عنوان معيارهاي ارزيابي و انتخاب مبلمان شهري، معيارهاي طراحي مبلمان شهري را به دو گروه عمده تقسيم مي‌كند:
الف) فيزيكي: معيارهايي كه ويژگي‌هاي فيزيكي و ظاهري يك محصول را در بر مي‌گيرند، عبارتند از:
1. شكل              2. رنگ      3. بافت                   4. پوشش      5. اتصالات      6. مواد مصرفي.
ب) غير فيزيكي: معيارهايي كه محتواي فيزيكي ندارند ولي به هنگام كاربرد و استفاده از محصول، مورد توجه و اهميت قرار مي‌گيرند؛ كه عبارتند از:
هماهنگي با محيط اطراف
ايمن بودن
ارگونومي
دسترسي
كم بودن قطعات
سهولت ساخت
دوام
مقاومت در برابر تخريب
قابليت استفاده براي گروه‌هاي مختلف
اقتصادي بودن
استحكام سازه
 
چارچوب نظري
طراحان شهري و معماران متعددي، در ايران و ساير كشورها، به مقوله‌ي مبلمان شهري به عنوان يك عنصر جزا و يا در رابطه با محيط پيرامون پرداخته‌اند، البته منظور از يك عنصر مجزا، طراحي برخي از عناصر مبلمان شهري در مكاني ديگر و سپس نصب آنها در يك فضاي شهري است كه در واقع طراحي فضاي شهري و مبلمان آن، همزمان صورت نگرفته و همين امر، در برخي از موارد، هماهنگ نبودن عناصر سازنده‌ي شهر، و طراحي نامناسب محيط‌هاي شهري را در پي دارد و تصويري آشفته را هنگام ارتباط شهروندان با آنها پش روي‌شان قرار مي‌دهد. مطالعاتي كه به برخي از آنها در مبحث پيشين اشاره شد، ديدگاه هاي صاحب‌نظران در زمينه‌ي شكل، رنگ، جنس، سازه و ... مبلمان شهري است؛ اما نكته‌ي مهم ديگري كه شايد در برخي از موارد، كمتر به آن پرداخته شده است و علاوه بر هماهنگي صورت ظاهر مبلمان شهري با محيط پيرامون (از نظر شيوه‌ي ساخت و ساز اطراف فضاي شهري)، بايد مورد توجه قرار گيرد، چگونگي ارتباط شهروندان با آنها و در واقع كارآيي مناسب آنهاست كه به عوامل متعددي بستگي دارد و در بخش آينده به تفضيل بدان خواهيم پرداخت.
فرضيه‌ها
در اين مقاله به ارزيابي فرضيه‌هاي عنوان شده، خواهيم پرداخت:
در هر يك از فضاهاي شهري، وجود مبلمان شهري مناسب و كارآ، مي‌تواند تأثيري مطلوب در ذهن شهروندان بگذارد و سبب ايجاد حس تعلق خاطر در ميان آنها شود.
2. طراحي عناصر مبلمان شهري، هماهنگ با قدمت و تاريخچه‌ي فضاهاي شهري، مي‌تواند در انسجام و نظم فضاي شهر، بسيار مؤثر باشد.
3. آموزش شهروندان و در واقع ايجاد فرهنگ شهروندي، در مورد چگونگي استفاده از عناصر مبلمان شهري، يكي از موارد بسيار مهم در مقوله‌ي مديريت شهري و ايجاد نظم در سطح شهرهاست.
روش
در ابتدا قصد بر آن است كه فضاي شهري مطلوب و ارتباط آن با مبلمان شهري، مورد بررسي قرار گيرد؛ سپس تأثير مبلمان شهري بر روحيه‌ي شهروندان ارزيابي شود و در نهايت، مقوله‌هاي شهر (فضاهاي شهري)، مبلمان شهري و شهروندان جمع‌بندي گردد. براي به انجام رساندن تحقيق مذكور، از روش‌هاي تحليلي و پژوهشي استفاده شده و اطلاعات، بر مبناي منابع كتابخانه‌اي جمع‌آوري شده است.

فضاي شهري و مبلمان شهري
از ويژگي‌هاي فضاي شهري مطلوب، هماهنگي و متناسب بودن هر يك از اجزاي مبلمان شهري با فضايي است كه در آن واقع شده. مبلمان شهري در مقياس كوچك‌تر، مبلماني است كه در واحدهاي مسكوني جنبه‌ي كاملاً كاركردي دارد و براي برطرف كردن نياز ساكنان، مورد استفاده قرار مي‌گيرد و مي‌تواند موجب زيبايي فضاي سكونت شود. از اين رو در مقياس كلان‌تر در سطح شهر نيز، مبلمان شهري از چنين ويژگي‌ مهمي برخوردار است. اجزاي مبلمان شهري، دو ويژگي اساسي دارند: كاركردي بودن و زيبايي، كه در صورت داشتن هر دو ويژگي، مي‌توانند نياز عملكردي و بصري شهروندان را همزمان برآورده سازند. البته اين امر، مستلزم در نظر گرفتن مقوله‌هاي متعددي در طراحي اجزاي مبلمان شهري است كه نه تنها رنگ، هماهنگي با محيط پيرامون، دوام، ايمني، و اقتصادي بودن آنها مورد نظر است، بلكه بايد از نظر عملكردي، جانمايي مناسبي در سطح شهر داشته باشند تا بتوانند پاسخگوي نياز شهروندان باشند.
در طراحي و معماري فضاهاي شهري عناصر متعددي در شهر جاي گرفته‌اند كه جزئي از مكان هستند و چنانچه هماهنگي و انسجام با يكديگر داشته باشند، مضامين و مفاهيم مشتركي را بيان مي‌كنند. به عنوان مثال در گذشته، قرار گرفتن برخي از بناها با كاربري‌هاي عمومي، در مجاورت فضاهاي عمومي، فضايي بسيار مناسب و دلنشين جهت توقف عابرين پياده ايجاد مي‌كرد؛ اما با گذشت زمان و ورود فن‌آوري جديد و از همه مهم‌تر، ورود اتومبيل به شهرها ساختار شهرهاي گذشته دگرگون شد و فضاهاي شهري، داراي اشكال متفاوت با اجزاي متفاوتي شدند. همچنين كاربري‌هاي فضاهاي شهري، بيش از گذشته تنوع يافت، مانند كاربري‌هاي مراكز تاريخي، تجاري و هنري شهر، فضاهاي تردد خودروها (سواره‌ روها)، فضاهاي تردد عابرين پياده (فضاهاي تعامل اجتماعي و تجمع مردم)، فضاهاي سبز عمومي، همچون پارك‌ها و حاشيه‌ي رودخانه‌ها كه هر كدام تعريف متفاوتي دارند و مبلمان شهري جداگانه‌اي را مي‌طلبند. البته، مهم ساختار و انسجام هر يك از اجزا، در كل شهر است، چرا كه اگر عناصر يك مكان، فاقد هماهنگي انسجام بصري و ارتباط با هويت شهروندان باشد، احساس سردرگمي و بيگانگي با شهر ايجاد مي‌كند.
 
شهروندان و مبلمان شهري
نكته‌ي مهم در طراحي محيط هاي شهري و زيباسازي آنها، جابه جايي عناصر مبلمان شهري و درك تمامي شرايط حسي ـ رواني افراد مختلفي است كه در آن فضا حضور مي‌يابند.
برآورده ساختن نياز انبوهي از مردم كه از يك محيط، برداشت‌هاي متفاوتي دارند ،‌ شهر را به موجودي زنده و پويا تبديل مي‌كند و طراحي از مقياس كلان تا خرد، كه همانا طراحي مبلمان شهري و مكان‌يابي آنها در سطح شهر است، بسيار پيچيده و مهم است.
از اين رو توجه نكردن به نياز شهروندان و از همه مهم‌تر فرهنگ آنها، و پاسخگو نبودن به نيازشان و فقدان آموزش فرهنگ استفاده از اين عناصر، باعث تخريب‌گرايي در يك شهر مي‌شود و در حقيقت در مقوله‌ي مبلمان شهري طراحان و مسئولان شهري را با محدوديت‌هاي زيادي مواجه مي‌سازد.
به ويژه در برخي از مناطق كه داراي جمعيت مهاجر نشين هستند و هيچ تعلق خاطري نسبت به فضاي شهري پيرامون خود و همچنين ساير مناطق شهري ندارند،‌ اين امر نه تنها موجب تخريب عناصر مبلمان شهري و بلا استفاده كردن آنها مي‌شود، بلكه تأثير منفي در ديد شهروندان، مخصوصاً كودكان دارد و شايد ديگران را نيز به اين امر تشويق كند.
از اين رو با توجه به هزينه‌هاي زياد طراحي، نصب و نگهداري هر يك از اجزاي مبلمان شهري بايد طراحان و مسئولان شهري، مبلمان شهري را طوري انتخاب كنند، كه علاوه بر دوام، استحكام، ايمني و طرح مناسب بتوانند از زيبايي نيز برخوردار باشند. ولي با توجه به مشكل تخريب‌گرايي، شايد نتوانند در انتخاب برخي از مواد و مصالح مبلمان شهري، زيبايي آنها را كاملاً تأمين كنند. و همين امر، در نازيبايي عناصر و تجهيزات شهري مؤثر است و آشفتگي محيط‌هاي شهري را در پي دارد. 
 
جمع‌بندي
که در ابتدای وبلاگ آمد (برای یافتن منابع، به مقاله اصلی ایشان (با سرچ در گوگل)  مراجعه کنید).

Images of urban furniture. City of Qom. Iran
Photographer: Mostafa meraji